Ánægjuleg þróun

Staðsetning

, .
janúar 22, 2018
kl. til .


Ný könnun sem Capacent Gallup gerði fyrir Já Ísland í lok janúar sýnir svo ekki verður um villst að stuðningur við aðild Íslands að Evrópusambandinu vex jafnt og þétt. Það er afar ánægjuleg þróun ekki síst í ljósi stefnu núverandi ríkisstjórnar og tilburðum hennar til þess að sannfæra þjóðina um að aðild sé óráð. Það ætlunarverk mun henni ekki takast.

Andstaða við að slíta aðildarviðræðum er mikil og margar kannanir hafa sýnt að þjóðin vill beina aðkomu að ákvörðun í þessu stóra hagsmunamáli. Það á ekki að neita henni um það.

Í ljósi þessara staðreynda væri skynsamlegt af ríkisstjórninni að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald málsins eins og rúm 22% kosningabærra kröfðust á liðnu vori. Hún á líka þann kost að gera ekkert í málinu.

Könnunin í heild sinni.

Kvenréttindi og ESB

Staðsetning
Salur Já Ísland
Síðumúli 8, 108 Reykjavík.
febrúar 5, 2015
kl. 17:30:00 til 17:30:00.


Já Ísland boðar til fundar fimmtudaginn 5. apríl.

Á fundinum flytur Silja Bára Ómarsdóttir erindi:

Staða kvenna og kvenréttinda í Evrópusambandinu: Fæðingarorlof, kynjakvótar og jafnrétti.

silja_baraÍ erindinu ræðir Silja Bára nokkur verkefni á sviði jafnréttismála sem hafa staðið í Evrópusambandinu. Eru þetta atriði sem draga úr áhuga kvenna á ESB, eða bjóða þau upp á sóknarfæri fyrir femínista? Meðal þess sem tekið er fyrir er starf European Women’s Lobby og verkefni Jafnréttisstofnunar ESB og jafnréttisstarf í öðrum evrópskum stofnunum.

Silja Bára Ómarsdóttir er aðjúnkt við Stjórnmálafræðideild Háskóla Íslands. Hún er alþjóðastjórnmálafræðingur að mennt og rannsakar m.a. áhrif femínisma á utanríkisstefnu og öryggismál. Hún hefur áður starfað hjá Alþjóðamálastofnun Háskóla Íslands og á Jafnréttisstofu, og setið í ýmsum stjórnum og nefndum á sviði jafnréttismála á Íslandi og erlendis.

Fundurinn er öllum opinn.

Unnt er að skrá sig hér á Facebook.

„Nógu oft og nógur lengi“

Staðsetning

, .
janúar 22, 2018
kl. til .


Thorsteinn_PalssonÞorsteinn Pálsson ritar greinar á vef sinn: Af Kögunarhóli. Þorsteinn birtir grein þann 1o. október þar sem hann ræðir um efnhagsstjórn og gjaldmiðil. Hann rifjar upp ummæli Jónasar Haralz í fyrirlestrum og greinum frá árinu 2009 um hik okkar Íslendinga og bið í peningamálum.

Grein Þorsteins fer hér á eftir í heild sinni.

„Ég hef í þessu erindi reynt að gera nokkra grein fyrir því hversu oft og hversu lengi við erum búnir að hika og bíða í þessum málum. Ég held að það sé orðið nógu oft og nógu lengi.“

Þetta voru lokaorð Jónasar Haralz í fyrirlestri í Vísindafélagi Íslands í apríl 2009. Þar setti hann í sögulegt samhengi umræðuna um peningamál frá fullveldi til hruns. Þessi hæverska en alvöruþunga áminning var rifjuð upp á ráðstefnu í vikunni sem hagfræðideild Háskóla Íslands og Landsbankinn gengust fyrir af því tilefni að níutíu og fimm ár eru liðin frá fæðingu Jónasar.

Í fyrirlestrinum dregur Jónas fram ummæli Ásgeirs Ásgeirssonar, síðar forseta, þar sem hann árið 1929 brýnir mikilvægi þess að Ísland fylgi þeim reglum í peningamálum sem tíðkist í alþjóðaviðskiptum. Þótt sú brýning hafi verið viðhöfð um gullfótinn álítur Jónas að hún hafi eins getað átt við það fyrirkomulag sem efnt var til með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum 1944 og á okkar dögum um það myntbandalag sem nágrannaþjóðir okkar hafa stofnað til um evruna.

Þessi upprifjun er holl ein og sér. En það er líka mikils um vert að menn velti fyrir sér hvers vegna þjóðin hefur kosið að hika og bíða í þessum efnum í hart nær heila öld. Það er ekki síst áhugavert fyrir þá sök að þar koma við sögu ríkisstjórnir í öllum litum regnbogans.

Í grein í Sögu frá því í janúar 2009 nefnir Jónas Haralz tvö atriði til skýringar á hikinu og biðinni í peningamálum. Annað er hversu slitrótt og erfitt samband okkar við umheiminn hefur verið. Hitt er hversu mikla áherslu við höfum lagt á öflun framleiðslutækja og framkvæmdir en látið undir höfuð leggjast að búa efnahagslífinu það almenna umhverfi góðra stjórnarhátta sem er forsenda traustrar hagþróunar.

Að láta hálfan sannleikann duga

Engum vafa er undirorpið að Jónas Haralz hefur hitt naglann á höfuðið þegar hann dró þennan tvíþætta lærdóm af hagþróun og hagstjórn á fullveldistímanum. En hér getur ýmislegt fleira komið til.

Eitt er að það hefur sjaldan verið til vinsælda fallið að segja sannleikann umbúðalaust um brothætta stöðu þjóðarbúskaparins. Ef forseti Íslands er fráskilinn verður þó ekki sagt að menn stundi það beinlínis að segja ósatt. Hitt er algengara að menn láti hálfan sannleikann duga.

Þó að bjartsýni sé holl og svartsýni óholl er það samt svo að greini menn ekki aðstæður rétt í opinberri umræðu fæst ekki stuðningur við þau ráð sem nauðsynleg eru á hverjum tíma til að berja í brestina. Bjartsýnistal sem ekki byggir á raunhæfum forsendum er því ekkert betra en svartsýnin þegar til lengdar lætur.

Tökum dæmi: Með efnahagsáætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins tókst að koma málum í það horf eftir hrun að hagkerfið fór að vaxa tveimur árum síðar. Í dag getum við státað af góðum hagvexti. Full ástæða er til að gera mikið úr þeim árangri.

En á sama tíma lokum við augum fyrir hinu, sem líka má lesa úr hagskýrslum, að framlag útflutnings til hagvaxtar er neikvætt. Sú staðreynd bendir til að við eigum við djúpan kerfislegan vanda að etja í þjóðarbúskapnum sem við leiðum hjá okkur.

Á árunum fyrir hrun vorum við ánægð með hagvöxtinn en slepptum að ræða um viðskiptahallann. Stjórnarandstaðan vildi ekki fremur en stjórnvöld verða óvinsæl fyrir þá sök. Og svo fór sem fór.

Ósamrýmanleg markmið

Annar vandi er fólginn í því að góð og gild markmið eru ekki alltaf samrýmanleg samtímis. Menn þurfa oft að fórna einu óumdeildu markmiði um tíma til að ná öðru áður. Það er hins vegar ekki ávísun á gott gengi í vinsældamælingum augnabliksins. Þá hafa menn freistast til að hika og bíða eða lofa upp í ermina á sér.

Það er rétt sem andstæðingar evrunnar benda á að vond hagstjórn og óábyrgir kjarasamningar geta leitt til atvinnuleysis þegar ekki er unnt að flytja fjármuni frá launafólki til útflutningsfyrirtækja með gengisfellingu. Þetta má sjá í nokkrum ríkjum sem nota evruna.

Að sama skapi hafa önnur og reyndar fleiri evruríki með skynsamlegri hagstjórn og ábyrgum kjarasamningum hagnýtt sér stöðugleikann sem traustur gjaldmiðill opnar möguleika á til að auka framleiðni og bæta lífskjör.

Við notum afur á móti mynt sem ekki er gjaldgeng í milliríkjaviðskiptum og fer  eins og korktappi af hæsta öldufaldi niður í lægsta öldudal óaflátanlega nema þegar hún er í höftum. Fyrir vikið er framleiðni minni og kaupmáttur lægri en í viðmiðunarlöndunum og Landspítalinn er í uppnámi af því að við erum ekki samkeppnishæf. Á móti erum við að mestu laus við tímabundið atvinnuleysi sem fylgir því þegar fyrirtæki með litla framleiðni víkja fyrir nýjum sem gefa meira af sér.

Það er enginn kostur algóður. En hér þarf að velja og hafna. Krónan hentar skammtímasjónarmiðum. Evran er álitlegri þegar metnaðarfyllri markmið eru sett til lengri tíma.

Núverandi ríkisstjórn hefur enn ekki gefið í skyn að hún hyggist rjúfa sögulegt samhengi hiks og biðtíma í peningamálum.

Grein Þorsteins á Kögunarhóli.

Öfugsnúin aukaaðild

Staðsetning

, .
janúar 22, 2018
kl. til .


jonasolveig_litilJóna Sólveig Elínardóttir, alþjóðastjórnmálafræðingur, hefur skrifað nokkrar mjög athyglisverðar greinar um Evrópmálin að undanförnu. Hún hefur einkum beint sjónum að stöðu EES-samningsins og þeirri stöðu sem Íslendingar eru í gagnvart breytingum innan Evrópusambandsins. Að þessu sinni veltir hún upp athyglisverðum sjónarmiðum um erfiða stöðu íslenskra skattgreiðenda sem kann að verða til njóti þeir ekki sambærilegrar verndar gegn gjaldþroti banka og borgarar innan ESB fá með bankabandalagi ESB og skilasjóði þess.

Jóna Sólveig skrifar í Fréttablaðið 9. október 2014:

„Aðildin að EES veitir Íslandi aðeins takmarkaðan aðgang að nýstofnuðu bankabandalagi Evrópu, enda þótt það hafi nú þegar, og muni í framtíðinni, hafa víðtæk áhrif á fjármálastarfsemi hér á landi. Í ljósi þessa er full ástæða til þess að fjalla sérstaklega um aðra af meginstoðum bankabandalagsins – sameiginlega bankagjaldþrotskerfið – og hvernig Íslandi er skylt að innleiða Evrópulöggjöf en nýtur á sama tíma ekki góðs af þeim „verkfærum“ sem ESB-ríkin eru að þróa til að geta framkvæmt þessi nýju lög.

Ísland er samningsbundið, í gegnum EES, til að innleiða tilskipun um endurheimt og gjaldþrot banka en hún á að verja skattgreiðendur gegn þeim kostnaði sem hlotist getur af bankagjaldþrotum. Tilskipunin hefur enn ekki verið leidd í lög hér á landi. Eitt þeirra verkfæra sem ESB-ríkin munu nota til að geta, í raun og reynd, framkvæmt tilskipunina er samevrópski skilasjóðurinn (e. Single Resolution Fund).

Evrópski skilasjóðurinn verður fjármagnaður af u.þ.b. sex þúsund evrópskum bönkum og á þar með að tryggja að bankarnir sjálfir, en ekki skattgreiðendur, beri skaðann af mögulegum gjaldþrotum. Sjóðurinn dreifir áhættunni á bankana sex þúsund og færir þannig áhættuna af ríkissjóðum aðildarríkjanna og evrópskum skattgreiðendum. En hvað með íslenska skattgreiðendur?

Í reglugerð um skilasjóðinn (806/2014) kemur hvergi fram, eins og venjan er um EES-löggjöf, að reglugerðin gildi fyrir EFTA-EES-ríkin og þar með Ísland. Það bendir því allt til þess að EES-aðildin veiti Íslandi ekki aðgang að sjóðnum. Niðurstaðan verður því ansi hreint öfugsnúin: EES-samningurinn veitir Íslandi ekki aðgang að sömu verkfærum og Evrópusambandsríkin fá til þess að geta framkvæmt tilskipun um bankagjaldþrot en Ísland er samt skuldbundið til að innleiða þessa sömu tilskipun.

Ef Ísland fær ekki aðgang að evrópska skilasjóðnum þýðir það að öll áhættan af bankagjaldþrotum mun í reynd hvíla á ríkissjóði Íslands og þar með á íslenskum skattgreiðendum. Sagan sýnir að hættan á að fjármálastofnanir keyri í þrot er raunveruleg. Þarna yrðu Íslendingar því í mun verri stöðu en nágrannar okkar í ESB. Spurningin er hvort stjórnmálamennirnir okkar ætli ekki örugglega að tryggja að íslenskir skattgreiðendur séu jafn vel varðir gegn bankagjaldþrotum og nágrannar okkar í Evrópu og þá hvernig?“

Greinin á www.visir.is

Kröftugur aðalfundur

Staðsetning

, .
janúar 22, 2018
kl. til .


Já Ísland hélt aðalfund 4. september. Hann var mjög vel sóttur.

Ný stjórn var kosin og skipa hana þau:

Jón Steindór Valdimarsson, formaður

Andrés Pétursson
Ásdís J. Rafnar
Benedikt Jóhannesson
Daði Rafnsson
Einar Pétur Heiðarsson
Lilja Björk Jónsdóttir
Margrét Kristmannsdóttir
Valdimar Birgisson

Þá var valið fjölmennt framkvæmdaráð og má sjá skipan þess hér.

Á fundinum fluttu þau Jóna Sólveig Elínardóttir og Ásgeir Brynjar Torfason stutt erindi.

IMG_1517

Jóna Sólveig er alþjóðastjórmálafræðingur. Hún kallaði erindi sitt Sjálfhelda í Evrópumálum? Hún fjallaði um stöðu Íslands sem EES-ríkis og getu þess til að ástunda skilvirka hagsmunagæslu í Evrópusamstarfi.

IMG_1524

Ásgeir Brynjar er lektor við Háskóla Íslands og lauk doktorsprófi frá Gautaborgarháskóla fyrr á þessu ári. Hann kallaði erindi sitt Peningarnir og Evrópusambandið og beindi sjónum að peningalegum hagsmunum Íslands í sambandi við Evrópusambandið, Evruna og Evrópska seðlabankann.

Góður rómur var gerður að erindunum báðum og spunnust um þau fjörugar umræður.

Fjallað var um nýja könnun frá Gallup sem sýnir að þeim sem styðja aðild að ESB fjölgar jafnt og þétt. Nú skilja aðeins um 10% fylkingarnar að og hefur munurinn ekki verið minni um árabil. Sjá nánar um könnunina hér.

Á fundinum  var val Evrópusamtakanna á Evrópumanni ársins kynnt af Andrési Péturssyni. Fyrir valinu varð að þessu sinni Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi ráðherra og ritstjóri. Hann hefur um árabil fjallað um Evrópumálin í ræðu og riti og þannig lagt mikið af mörkum til umræðunnar. Fundarmenn fögnuðu valinu með dynjandi lófataki.

Stuðningur við aðild vex og vex

Staðsetning

, .
janúar 22, 2018
kl. til .


Á aðalfundi Já Ísland í dag var m.a. kynnt nýleg viðhorfskönnun sem Capacent Gallup gerði fyrir Já Ísland.

Könnunin sýnir að andstæðingum aðildar að Evrópusambandinu fækkar jafnt og þétt og stuðningsmönnum fjölgar að sama skapi.

Ef aðild Íslands að Evrópusambandinu (ESB) yrði borin undir þjóðaratkvæði í dag, hvernig telur þú líklegast að þú myndir greiða atkvæði? 

Spurningunni svara rúm 45% á þann veg að þau myndu líklega eða örugglega greiða atkvæði með aðild en tæp 55% líklega eða sennilega á móti aðild.

45_55

Athyglisvert er að já megin eru 55% bæði pírata og vinstri grænna, 81% stuðningsmanna Bjartrar framtíðar og 89% stuðningsmanna Samfylkingarinnar.

Að sama skapi er stuðningsfólk ríkisstjórnarflokkanna andsnúið aðild. Heil 92% framsóknar myndu líklega eða örugglega greiða atkvæði gegn aðild en 83% stuðningsfólks Sjálfstæðisflokksins.

45_55_flokkar

 

Leita þarf mörg ár aftur í tímann til þess að sjá svo lítinn mun á stuðningsmönnum og andstæðingum aðildar.

45_55_throun

Könnunin var gerð dagana 29. júlí – 10. ágúst 2014 og var netkönnun meðal 1.500 manns á öllu landinu, 18 ára og eldri, handahófsvöldum úr Viðhorfahópi Capacent Gallup. Þátttökuhlutfall var 54,6%.

Já Ísland – aðalfundur

Staðsetning
Hótel Hilton Nordica
Suðurlandsbraut 2, 108 Reykjavík.
september 4, 2014
kl. 17:30:00 til 19:00:00.


dagskra

Ísland – 3 / Noregur 30

Staðsetning

, .
janúar 22, 2018
kl. til .


jonasolveig_litil

Enn skrifar Jóna Sólveig Elínardóttir athyglisverða grein um Evrópumálin í Fréttablaðið.

„Evrópustefna íslenskra stjórnvalda leggur ofuráherslu á aukin áhrif á mótun evrópsk-íslenskrar löggjafar á grundvelli EES. Stefnan gengur hins vegar ekki upp.

Hávær krafa stjórnarliða um niðurskurð í utanríkisþjónustunni gengur þvert gegn Evrópustefnuni. Þversögnin verður þeim mun vandræðalegri þegar horft er til þess hversu illa Íslandi gengur að innleiða EES löggjöf.

Þar stöndum við okkur verst EES ríkjanna, svo illa raunar að miklu munar á okkur og Norðmönnum sem fylgja í kjölfarið. Vandamálið kristallast í alltof reglulegum kvörtunum frá eftirlitsstofnun EFTA en auk þess enda málin of oft í mannaflsfrekum og rándýrum málaferlum fyrir EFTA dómstólnum. Þetta er grafalvarlegt fyrir íslenska ríkisborgara og fyrirtæki sem búa ekki við sambærilega löggjöf og ríkisborgarar hinna EES ríkjanna auk þess sem þetta er mjög kostnaðarsamt fyrir skattgreiðendur.

Starfsmenn sendiráðs Íslands í Brussel eru alls 15, þ.m.t. bílstjóri, þrír móttökuritarar auk bókhaldara sem hafa enga aðkomu að framkvæmd EES-samningsins. Einungis þrír starfsmenn sendiráðsins eru fulltrúar íslenskra fagráðuneyta. Til samanburðar starfa rúmlega 50 manns í sendiráði Noregs í Brussel en þar af starfa um 30 í EES tengdum málum. Þetta skiptir máli þegar við ræðum EES-samninginn því þótt við séum fámennari en Norðmenn lútum við sömu EES löggjöf, óháð stærð þjóðanna.

Sendiráðið í Brussel gegnir lykilhlutverki í rekstri EES og allri hagsmunagæslu íslenskra stjórnvalda á Evrópuvettvangi. Ef hvert íslenskt fagráðuneyti ætti að hafa að lágmarki einn fulltrúa í sendiráðinu væru þeir a.m.k. átta. Í dag eru hins vegar aðeins fulltrúar frá menntamálaráðuneytinu, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, og fjármálaráðuneytinu, en þeirra málaflokkar ná ekki yfir nærri því allt svið EES samningsins. 

Stjórnvöld eru í sjálfheldu í Evrópumálum. Sá mannafli sem á að vinna að því að auka áhrif okkar á íslensk-evrópska löggjöf, er fastur í vinnu við úrbætur á alvarlegum innleiðingarhalla Íslands. Þá eru engar vísbendingar um eflingu utanríkisþjónustunnar í samræmi við ríka áherslu stjórnvalda á aukið vægi EES í hagsmunagæslu landsins.

En er einhver leið útúr þessum ógöngum? Jú, stjórnvöld gætu sýnt vilja í verki með því að styrkja utanríkisþjónustuna í stað þess að veikja hana. Aðeins þannig er hægt að taka sannfærandi atrennu að þeim metnaðarfullu markmiðum sem Evrópustefna íslenskra stjórnvalda leggur upp með og aðeins þannig getum við kannað til hlítar hvort að efld hagsmunagæsla á grundvelli EES skilar fullnægjandi árangri fyrir Ísland.“

Greinin á visir.is

Fullveldisframsal án fyrirsvars

Staðsetning

, .
janúar 22, 2018
kl. til .


jonasolveig_litil

Jóna Sólveig Elínardóttir, alþjóðastjórnmálafræðingur, birtir grein í Fréttablaðinu í dag, 22. júlí 2014.

„Íslensk stjórnvöld skipuðu nýverið nefndir og hópa til að bæta „snemmgreiningu á EES-löggjöf“ svo ráðherrar og embættismenn geti beðið ESB, óformlega og vinsamlegast, að þróa ekki löggjöf sem gæti komið sér illa fyrir Ísland. Þetta er hin „eflda hagsmunagæsla á vettvangi EES“ sem íslensk stjórnvöld boða í dag. Stjórnvöld virðast ætla sér það sem hin EES-ríkin hafa viðurkennt að virki ekki. Meira að segja Norðmenn, með alla sína fjárhagslegu getu og mannafla, segja að tilraunir til efldrar hagsmunagæslu í Brussel hafi ekki gengið sem skyldi. Við neyðumst því til að sætta okkur við það að á meðan við erum EES-ríki þá höfum við ekki sambærilegt áhrifavald á evrópsk-íslenska löggjöf og aðildarríki ESB og stöndum þeim þar af leiðandi ekki jafnfætis.

„Efld hagsmunagæsla“ – orðin tóm?
Eins og sakir standa er Ísland ófært um að taka þátt í Evrópusamstarfi á jafningjagrundvelli við aðildarríki Evrópusambandsins. Þetta er óumflýjanleg staðreynd og afleiðing aukaaðildar Íslands að ESB. Allar ákvarðanir um EES-löggjöf eru nefnilega teknar af Evrópusambandinu en Íslendingar hafa hvorki tillögu- né atkvæðisrétt þar sem mikilvægustu ákvarðanirnar um þessa evrópsk-íslensku löggjöf eru teknar. Sem EES-ríki hefur Ísland þar af leiðandi ekki jafna aðkomu á við aðildarríki Evrópusambandsins að mótun löggjafar sem við erum skuldbundin til að fara eftir. Ísland framselur því mikil völd yfir innanríkismálum landsins til ESB án þess þó að fá ákvarðanatökuvald í staðinn, líkt og nágrannaþjóðir okkar í ESB hafa fengið. 

Evrópustefnan
Í nýrri Evrópustefnu ríkisstjórnarinnar segir að Ísland eigi að vera sýnilegt í Evrópusamstarfi og taka þátt í því á jafningjagrundvelli. Þetta er metnaðarfullt markmið og virðingarvert en aðferðirnar að settu marki eru ekki nægilega vel ígrundaðar. Á meðan Ísland tekur ekki þátt í ákvarðanatöku á vettvangi ESB, þá stöndum við því miður skör lægra en þjóðir Evrópusambandsins. Spurningin er hvort sé betra fyrir ríki eins og Ísland: Að halda áfram að framselja stóran hluta fullveldisins og fá ekkert ákvarðanatökuvald í staðinn, eða að taka sér ákvarðanatökuvald til jafns við nágrannaríki okkar í Evrópusambandinu og lágmarka þannig það fullveldisframsal sem nú þegar er orðið.“

Sjá grein Jónu Sólveigar á visir.is.

Þjóðleg Evrópuumræða

Staðsetning

, .
janúar 22, 2018
kl. til .


jonasolveig_litilJóna Sólveig Elínardóttir ritar grein á visir.is þann 5. júlí.

Stjórnarskrá Íslands og Evrópumálin eru nátengd umræðuefni. Á þjóðhátíðardaginn kallaði menntamálaráðherra, Illugi Gunnarsson, eftir upplýstri samræðu um Evrópumál. Dagurinn sem ráðherrann valdi er fullkomin tímapunktur til að boða opnari Evrópusamræðu í landinu því dagurinn markaði ekki einungis 70 ára afmæli lýðveldisins heldur líka 70 ára afmæli stjórnarskrárinnar.

Kjarni fullveldisins og ESB
Frá 1994 hafa íslenskar ríkisstjórnir fært okkur nær og nær ESB en fjær og fjær því að geta haft áhrif á þau lög sem við tökum upp. Með aukaaðild að Evrópusambandinu í gegnum EES hefur Ísland veitt ESB svo víðtæk völd yfir innanríkismálum landsins, að það brýtur sennilega gegn stjórnarskránni. Punkturinn er þessi: Eins fjarlægt og menntamálaráðherra vill telja sér trú um að Evrópusambandið sé, þá stendur það svo nærri kjarna íslensks fullveldis að það setur sjálfa stjórnarskrána í uppnám. ESB er ekki eitthvert „langtíburtistan“ – það er partur af hvunndegi allra Íslendinga. 

E – hér, B – þar – ESB er alls staðar
Menntamálaráðherra sagði í þjóðhátíðarræðu sinni „að eðli EES og samband þess við ESB er enn fyrst og fremst byggt á viðskiptalegum og fjármálalegum samskiptum“. Þetta er beinlínis rangt. Þótt EES hafi í fyrstu verið hugsað sem verkfæri til að ná fram viðskiptalegum og fjármálalegum markmiðum nær samningurinn í dag inn á flestöll svið íslensks samfélags. EES er miklu meira en fjórfrelsið. EES er t.d.: Mennta- og menningarmál og vísindi og rannsóknir – þetta á menntamálaráðherra að vita – upplýsinga- og fjölmiðlamál, hugverkaréttur og opinber innkaup. EES snertir líka íslensk samgöngumál, réttarvörslu- og grundvallarréttindi, neytenda- og heilsuvernd, svo fátt eitt sé nefnt. En þrátt fyrir víðtæk áhrif á íslenskt samfélag höfum við nær engin tækifæri til að hafa áhrif á þau lög sem við tökum upp á þessum sviðum. Reyndar höfum við í dag mjög lítið um það að segja hvernig EES-samningurinn þróast.

Engin áhrif á framþróun EES
Menntamálaráðherra bendir réttilega á að Evrópusambandið er í stöðugri þróun en láist að nefna að EES breytist samhliða ESB. Ráðherrann skautar líka framhjá því að ræða þá lélegu stöðu sem felst í að vera hjálenda í sambandi sem hefur ótrúlega víðtæk áhrif á daglegt líf Íslendinga. Menntamálaráðherra spyr: „Ætlum við að hoppa upp í þennan vagn, vitandi hvert ferðinni er heitið? Viljum við deila verulegum hluta fullveldis okkar með þeim þjóðum sem mynda evrubandalagið? Samrýmist það hagsmunum og sjálfsmynd okkar Íslendinga í bráð og lengd?“ Ég er spyr á móti: Viljum við halda áfram að hristast í lélegri kerru aftan í ESB-rútunni og hafa í ofanálag engin áhrif á fararstjórnina? Ætlum við að halda áfram að afsala okkur fullveldi til ESB án þess að hafa nokkur áhrif á allan þann fjölda málefnasviða sem við gefum eftir fullveldi okkar á? Ráðherrann hefur rétt fyrir sér, við þurfum að spyrja okkur: Viljum við vera þannig land? 

Hinn valkosturinn
Menntamálaráðherra sagði í ræðu sinni: „Við þurfum þá jafnframt að svara eftirfarandi spurningu; hverra annarra kosta eigum við völ á alþjóðavettvangi í alþjóðavæðingunni?“ Spurningunni svarar hann aldrei. Þetta er sama spurning og aðrir fulltrúar stjórnarflokkanna hafa oft fengið. Sennilega hafa þeir oft spurt sig hennar sjálfir. Svarið hafa þeir ekki – enginn þeirra. 

Menntamálaráðherra segir að sú staðhæfing að „upplýst umræða um aðild okkar Íslendinga að ESB geti ekki farið fram nema við höfum samning í höndunum […] sé í besta falli villandi og í versta falli bæði röng og jafnvel hættuleg.“ Að menntamálaráðherra Íslands skuli leyfa sér að ala á hræðslu við ESB með því að segja að umræða um aðildarsamning geti verið „hættuleg“ á sama tíma og hann boðar upplýsta umræðu um Evrópumál er í besta falli mótsagnakennt hugsunarleysi en í versta falli óboðleg tilraun til þöggunar. Ég hallast að fyrri kostinum og fagna því að ráðherra boði upplýsta samræðu um Evrópumál og vænti þess að við munum sjá ráðherra menntamála leiða slíka umræðu á opinskáan og upplýstan hátt. Íslenskur almenningur hefur ekkert gagn af yfirklóri stjórnvalda um náin tengsl landsins við ESB, sem verða svo augljós í öllum umræðum um breytingar á stjórnarskránni.

Grein Jónu Sólveigar á visir.is.