Michael Leigh, sem stýrði stækkunarskrifstofu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins á árunum 2006-2009, segir að miðað við allt og allt gangi aðildarviðræður Íslands og Evrópusambandsins mjög vel.

Hann segir að það einfaldi viðræður um sjávarútvegsmál að Ísland deili ekki lögsögu með öðrum ríkjum og að deilistofnar séu fáir. Reynslan úr aðildarviðræðum sýni að flest ágreiningsmál leysist á því tæknilega stigi viðræðnanna sem nú stendur yfir. Það komi í ljós þegar ágreiningsefnin hafi verið krufin til botns. Sum mál taki hins vegar sinn tíma í meðförum; það séu hin flóknu mál sem varði sögulega framvindu í löndunum.

Rætt var við Leigh í Speglinum á RÚV nú í kvöld.

Leigh bendir á að ellefu ár liðu frá því að ESB tilkynnti ríkjum í Mið- og Austur- Evrópu að þau gætu fengið aðild að sambandinu árið 1993 þar til aðild þessara ríkja varð að veruleika.

Allt öðru máli gegni um Ísland, meðal annars vegna þess að Ísland sé aðili að EES og hafi þess vegna nú þegar innleitt um það bil tvo þriðju hluta regluverks Evrópusambandsins. Hins vegar þurfi engu að síður að taka tíma í aðildarferlinu til þess að staðfesta að reglurnar hafi verið innleiddar með réttum hætti og nauðsynlegar stofnanir settar á fót.

Hins vegar segir hann að utan gildissviðs EES séu hins vegar mikilvægir málaflokkar sem semja þurfi um. Þeirra á meðal eru sjávarútvegsmálin.

Leigh var spurður hvort fiskveiðimál yrðu jafnerfiður ásteytingarsteinn og af er látið. Leigh sagðist hvorki vera sérfræðingur á þessu sviði né fylgdist hann með viðræðunum í smáatriðum.

Það einfaldi hins vegar málin verulega að Ísland deili ekki lögsögu með öðrum löndum og því séu deilistofnar sem ræða þarf um skiptingu á fáir. Einnig sé litið til veiðisögunnar og haft í huga hverjir hafi veitt hvar. Eins og kunnugt er  er engin erlend veiðireynsla fyrir hendi í íslenskri lögsögu.  Þetta komi Íslandi og íslenskum yfirráðum yfir íslenskum fiskistofnum til góða. Hins vegar þurfi að semja um deilistofna, þ.e. þá fiskistofna sem Íslendingar deila með öðrum eins og norsk-íslensku síldina, loðnu og makríl.

Leigh var spurður hvort fiskveiðiþjóðir eins og England og Spánn gætu beitt sér sérstaklega fyrir eigin hagsmunum og gegn íslenskum hagsmunum í viðræðunum og sagði hann að hafa verði í huga að Íslendingar séu að semja beint við ESB en ekki við einstök lönd. Ríkin 27 verði að koma sér saman um afstöðu sem takmarki áhrifa einstakra landa.

Hann segir það að í eðli sínu sé stærstur hluti aðildarviðræðnanna mjög tæknilegur en viðræðurnar eru leiddar af framkvæmdastjórninni fyrir hönd ESB landanna. Í viðræðunum komi yfirleitt í ljós að atriði sem talin voru mjög umdeild verða auðmeðfærileg þegar búið er að greina í botn hvar erfiðleikarnir liggja. Í ljós koma atriði sem hægt er að leysa lið fyrir lið. Leigh segir að sín reynsla sé sú að það séu fá atriði sem ekki sé í raun hægt að leysa á þessu tæknilega stigi viðræðnanna.

Það sem út af stendur eftir viðræður framkvæmdastjórnar ESB og íslensku viðræðunefndarinnar er tekið fyrir af fulltrúum fastanefndum ESB-landanna hjá ESB, þ.e. sendiherrum landanna, mál sem enn séu óleyst að því loknu séu rædd af ráðherrum landanna og Íslands og á endanum af leiðtogum þjóðanna.

Þegar uppkast að samningi liggur fyrir er það staðfest af þeim sem leiða aðildarviðræðurnar fyrir framkvæmdastjórnina og fyrir Ísland. Þá kemur að staðfestingarferlinu. Á Íslandi fer samningurinn í þjóðaratkvæði auk þess sem Alþingi þarf að staðfesta hann. Í ESB-löndunum þurfa aðildarríkin að staðfesta aðildarsamninga og það tekur sinn tíma; reynslan sýnir að sá tími sé yfirleitt amk 15-18 mánuðir.

Hvað varðar Ísland gengur þetta flókna ferli mun hraðar en var um lönd í Mið- og Austur-Evrópu. Leigh segir hins vegar að hlutir sem semja þarf um og eru það mikilvægir að þeir ákvarða sögulega framvindu landanna taka sinn tíma; þau þarfnast vandlegs undirbúnings og tímafreks undirbúnings, enda er um að ræða mikilvæga hluti; of mikilvæga til þess að frá þeim sé gengið í hasti.